Wat is merengue? Herkomst, muziek en wat de dans maakt

Merengue is een partnerdans en muziekstijl uit de Dominicaanse Republiek. De basis is eenvoudig, en daarom kom je hem op latin-scholen en socials vaak tegen naast salsa en bachata.

Wat is merengue?

Muziek en dans uit de Dominicaanse Republiek, en een belangrijk deel van de Dominicaanse identiteit. Sinds 2016 staat de muziek en dans van de merengue op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Een presidentieel decreet uit 2005 (nummer 619-05) maakte 26 november tot nationale dag van de merengue. Die datum verwijst naar 26 november 1854, toen het woord merengue voor zover bekend voor het eerst in druk verscheen, in het weekblad El Oasis.

Waar komt merengue vandaan?

Uit de Dominicaanse Republiek, halverwege de negentiende eeuw. De meeste gegevens over de vroege merengue komen uit de Cibao, de streek rond Santiago in het noorden. Hoe oud de dans precies is, weet niemand: het stuk in El Oasis uit 1854 was een kritische beschrijving van een dans die toen al bestond. Eerst speelden muzikanten op snaarinstrumenten. Daarna kwam de accordeon, volgens de overlevering door Duitse handelaren geruild tegen tabak, en die werd het hoofdinstrument van de merengue típico. De Dominicaanse Academie voor Geschiedenis plaatst de komst van de accordeon in de jaren zeventig van de negentiende eeuw, andere bronnen in de jaren tachtig.

Dictator Rafael Trujillo (aan de macht van 1930 tot 1961) maakte merengue tot nationale muziek en gebruikte hem voor propaganda. Na zijn dood bracht zanger Johnny Ventura met zijn Combo Show een kleinere, snellere en meer op show gerichte merengue. In de jaren zeventig werd het tempo verder opgevoerd, met invloeden uit disco en rock. Volgens UNESCO reikt de invloed tot Puerto Rico, de Verenigde Staten en het Caribisch gebied, en is merengue ook populair in Venezuela, Colombia en Midden-Amerika.

Op welke muziek dans je merengue?

Op snelle muziek in een tweedelige maat; de ene bron noteert hem als 2/4, de andere als 4/4. De traditionele bezetting van de merengue típico, ook perico ripiao genoemd, is accordeon, güira (een metalen schraapinstrument) en tambora, een trom. Daarnaast bestaan de merengue de orquesta, een bigbandvorm, en de merengue de guitarra. UNESCO noemt accordeon, trom en saxofoon als de instrumenten van de merengue.

Hoe dans je merengue?

In gesloten houding, met licht gebogen knieën, zodat de heupen van links naar rechts bewegen. Beide partners bewegen de heupen steeds dezelfde kant op. De stap wordt een gedanste wandeling genoemd: je loopt zijwaarts of draait in kleine stapjes om elkaar heen. Het bovenlichaam blijft rustig, ook als de muziek snel is, en draaien gaan langzaam, meestal in vier tellen. Een traditionele merengue kent drie delen: de paseo, een korte instrumentale inleiding waarop paren de vloer opgaan, dan de merengue zelf en tot slot de jaleo, het langste deel, met herhaalde patronen en ruimte voor improvisatie. In veel hedendaagse merengues ontbreekt de paseo.

Voor beginners is dat prettig. Je hebt de basis snel te pakken, en je kunt je aandacht geven aan de verbinding met je partner. Leiden en volgen zijn rollen, geen gender (zie Leider, volger of switch).

Waar dans je merengue?

Op latin-scholen komt merengue vaak voorbij als onderdeel van salsa- of bachatalessen, en op socials hoor je er geregeld een tussendoor. Zoek een latin-school via salsa op Discover of bachata op Discover, bijvoorbeeld salsa in Rotterdam of bachata in Utrecht. Lees ook Salsa, bachata of kizomba.

Bronnen

• UNESCO, Music and dance of the merengue in the Dominican Republic (2016): https://ich.unesco.org/en/RL/music-and-dance-of-the-merengue-in-the-dominican-republic-01162
• Ministerio de Relaciones Exteriores República Dominicana, brochure Día del Merengue (decreet 619-05, El Oasis 1854): https://mirex.gob.do/wp-content/uploads/2025/02/brochure_merengue.pdf
• El Día, 26 de noviembre, Día Nacional del Merengue, una cuestión ignorada (Ismael Hernández Guerrero, 26 november 2020): https://eldia.com.do/26-de-noviembre-dia-nacional-del-merengue-una-cuestion-ignorada/
• Academia Dominicana de la Historia, Historia General del Pueblo Dominicano, deel VI, p. 726 (Cibao, accordeon in de jaren 1870): https://hgpdvol6.academiadominicanahistoria.org.do/726/
• Academia Dominicana de la Historia, Historia General del Pueblo Dominicano, deel VI, p. 731 (paseo, merengue, jaleo): https://hgpdvol6.academiadominicanahistoria.org.do/731/
• Academia Dominicana de la Historia, Historia General del Pueblo Dominicano, deel VI, p. 741 (merengue onder Trujillo, perico ripiao): https://hgpdvol6.academiadominicanahistoria.org.do/741/
• NBC News, Johnny Ventura, legendary Dominican merengue singer, dies at 81 (juli 2021): https://www.nbcnews.com/news/latino/johnny-ventura-legendary-dominican-merengue-singer-dies-81-n1275345
• Wikipedia, Merengue music (maat, accordeon in de jaren 1880, typen, jaren zestig en zeventig): https://en.wikipedia.org/wiki/Merengue_music
• Wikipedia, Merengue (dance) (houding en stap, naar Yvonne Daniel, Caribbean and Atlantic Diaspora Dance, University of Illinois Press, 2011): https://en.wikipedia.org/wiki/Merengue_(dance)