Wat is bachata? Herkomst, muziek en wat de dans maakt

Bachata is een partnerdans uit de Dominicaanse Republiek, met eigen muziek: gitaren, bongo's en liedjes over liefde, passie en heimwee. Op veel latin-scholen staat bachata naast salsa op het rooster. Hieronder de vragen die mensen er het vaakst over stellen.

Wat is bachata?

Bachata is muziek en dans tegelijk, uit de Dominicaanse Republiek. Sinds 2019 staat de muziek en dans van de Dominicaanse bachata op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed.

Het woord bachata betekende oorspronkelijk een feest of gezellige bijeenkomst, niet een muziekstijl. UNESCO vermoedt een Afrikaanse herkomst van het woord. In de Dominicaanse Republiek leren mensen de dans vaak al jong, op familiefeesten en buurtfeesten.

Waar komt bachata vandaan?

Bachata ontstond in de twintigste eeuw op het platteland van de Dominicaanse Republiek en groeide verder in de arme wijken van Santo Domingo. UNESCO beschrijft het als een mengvorm van de bolero met Afro-Antilliaanse stijlen als son, cha-cha-cha en merengue.

Lang had de muziek een slechte naam. Onder dictator Rafael Trujillo, die tot zijn dood in 1961 regeerde, was het land grotendeels afgesloten van muziek van buiten, al kwamen Cubaanse bolero's en Mexicaanse rancheras via radio en jukebox toch binnen. Na 1961 trokken duizenden mensen van het platteland naar Santo Domingo, en in 1962 verscheen de eerste opname die als bachata geldt. De stedelijke midden- en hogere klasse keek neer op de muziek en verbond haar met bordelen, armoede en het platteland. Lange tijd draaide vrijwel alleen Radio Guarachita in Santo Domingo bachata. Halverwege de jaren tachtig gingen artiesten hun muziek ook música de amargue noemen, muziek van bitterheid.

De doorbraak kwam later. Halverwege de jaren tachtig nam Blas Durán een van de eerste bachata's met elektrische gitaar op; de bronnen noemen 1986 of 1987. In 1990 verscheen het album Bachata Rosa van de Dominicaanse groep 4.40, dat de muziek aanzien en internationale bekendheid gaf, al stonden er maar drie bachata's op. Vanaf ongeveer 2000 mengde de groep Aventura uit de Bronx bachata met onder meer hiphop en bracht het genre naar grote zalen in de Verenigde Staten.

Op welke muziek dans je bachata?

Op bachatamuziek, gespeeld door een kleine groep. UNESCO noemt een of twee gitaren als leidende instrumenten, met bongo's, maracas, een güiro en een basgitaar voor ritme en percussie. Oorspronkelijk waren dat twee akoestische gitaren, bongo en maracas; later kwamen er elektrische gitaren en een basgitaar bij, en verving de güira, een metalen schraapinstrument, de maracas. De teksten gaan volgens UNESCO meestal over liefde, passie en heimwee.

Die herkenbare gitaar is wat je als eerste hoort. Je kunt er bijna altijd de vier tellen in terugvinden, en dat maakt bachata voor veel beginners een prettige eerste latin-dans.

Hoe tel je bachata?

In acht tellen. De basisstap gaat zijwaarts: drie stappen naar de ene kant op 1, 2 en 3, en op 4 een accent met de heup. Dan drie stappen terug op 5, 6 en 7, met het accent op 8. Beginners maken van dat accent vaak een tikje met de voet of een kleine lift.

UNESCO beschrijft het als een dans met een eenvoudige structuur van acht stappen en sensuele heupbeweging. Dat klopt met wat je in de eerste les leert: de stap zelf is snel onder de knie, de heupbeweging en de verbinding met je partner kosten meer tijd.

Welke bachatastijlen zijn er?

De bekendste zijn dominicana, moderna en sensual, plus fusion.

• Dominicaanse bachata is de oorspronkelijke vorm, van oudsher in gesloten houding gedanst, met een kleine vierkante basis (box step) en snel voetenwerk.
• Bachata moderna ontstond op dansscholen buiten de Dominicaanse Republiek, met een zijwaartse basis en meer draaien en elementen uit de salsa. Over het moment verschillen de bronnen: sommige noemen eind jaren negentig, een historicus van de City University of New York noemt Spanje en New York rond het midden van de jaren 2000.
• Bachata sensual ontstond in de jaren 2000 in Spanje; de meeste bronnen noemen Cádiz. De grondleggers mengden de bachata met invloeden uit de Braziliaanse zouk en de tango: golvende bewegingen van het lichaam, isolaties en draaiende bewegingen.
• Bachata fusion combineert bachata met een andere stijl, bijvoorbeeld hiphop.

Welke stijl je leert, hangt af van de school. Veel scholen geven een mengvorm.

Wat maakt bachata bachata?

De gitaar, het accent op 4 en 8, en de nabijheid. Bachata kan open, half gesloten en gesloten gedanst worden, en in de sociale dans wissel je daar vaak tussen. In de oorspronkelijke stijl dans je dicht tegen elkaar aan.

Net als bij salsa is er een contract tussen danspartners: je houdt je aan de basisvorm van muziek en dans, en binnen die vorm is er ruimte voor wat jij op de muziek wilt doen. Ga je daar te ver buiten, dan werkt het niet meer. Leiden en volgen zijn rollen, geen gender; steeds meer mensen dansen beide (zie Leider, volger of switch).

Omdat bachata dichtbij gedanst kan worden, wil ik hier iets duidelijk zeggen. De intimiteit van de dans is geen vrijkaart om grenzen te overschrijden. Vind je iets niet prettig, ga er dan niet van uit dat het erbij hoort. Je mag altijd meer ruimte vragen.

Is bachata moeilijk om te leren?

De basis is voor de meeste mensen goed te doen. De muziek is rustiger dan salsa en de stap is eenvoudig. Wat tijd kost, zijn de lichaamsbewegingen van de sensual-stijl en het leiden en volgen in gesloten houding. In de eerste lessen went je ook aan rouleren en aan de nabijheid van steeds een andere partner.

Je kunt goed alleen komen. Scholen vullen de lessen vaak aan met ervaren dansers, en je wisselt tijdens de les van partner.

Waar dans je bachata in Nederland?

In lessen bij latin-dansscholen, op socials waar salsa en bachata vaak door elkaar worden gedraaid, en op festivals met workshops. Ga eerst eens naar een social om te zien hoe het er echt aan toegaat als iedereen samen danst.

Zoek een school via de bachatascholen op Discover, bijvoorbeeld bachata in Rotterdam, bachata in Utrecht of bachata in Amsterdam. Twijfel je nog tussen stijlen, lees dan Salsa, bachata of kizomba of Wat is een social?.

Bronnen

• UNESCO, Music and dance of Dominican bachata (2019): https://ich.unesco.org/en/RL/music-and-dance-of-dominican-bachata-01514
• Deborah Pacini Hernández (Tufts University), Dominican Bachata: Moving from el Campo to the Garden, ReVista (Harvard Review of Latin America), 2016: https://revista.drclas.harvard.edu/book/dominican-bachata
• Wilfredo José Burgos Matos (Lehman College, CUNY), How bachata rose from Dominican Republic's brothels and shantytowns to become a global sensation, The Conversation, 2025: https://theconversation.com/how-bachata-rose-from-dominican-republics-brothels-and-shantytowns-to-become-a-global-sensation-260886
• Wikipedia, Bachata (music) (voor Blas Durán en de elektrische gitaar): https://en.wikipedia.org/wiki/Bachata_(music)
• Wikipedia, Bachata (dance) (voor de herkomst van bachata sensual): https://en.wikipedia.org/wiki/Bachata_(dance)